 |
 |
 |
  |
|
|
|
|
 |
|
|
A NODRA VOSA NA TURAGA MINISITA NI VULI, HON FILIPE BOLE, CBE, E NA KENA DOLAVI NA RATU SAUVOLI MEMORIAL KINDERGARTEN, E NA SIGA VUKELULU,3 SEVITEBA, 2008, E NA 10.00 NA KALOKO ENA MATAKA A. VAKABULA o TURAGA NA RATU, NA TUI NOCO, o TURAGA MANIDIA, KEI NA KOMITI NI KORONIVULI, o QASENIVULI LIU, KEI NA QASENIVULI, o I TUBUTUBU KEI NA DAUNIVEISUSU, o TURAGA KEI NA MARAMA, o KEI KEMUNI NA GONE, B. I KAU 1. AU MARAUTAKA VAKALEVU NA NOQU MAI TIKO MALIWAI KEMUNI E NA MATAKA NI KUA, MEDA MARAUTAKA VATA, NA I SAUSAU VOU NI KENA VAKATOROCAKETAKI NA VULI, E NA VANUA VAKATURAGA ‘O NOCO. 2. TAUMADA, AU VIA VAKAVINAVINAKATAKA NA LALAWA KEI NA I GU, NI KENA TAUYAVUTAKI NA KORONIVULI NI MURI VULI OQO. VINAKA VAKALEVU NA VAKATULEWA RAI YAWA KA VUKU. 3. KEMUNI NA TURAGA KEI NA MARAMA, E NA VEIVANUA KA RA SA VAKATOROCAKETAKI IRA, KEI KEDA KA SE VAKATOROCAKETAKI TIKO, NA MURI VULI SA DUA NA I TUVATUVA KA KAUTA MAI NA TUBU TOTOLO, E NA NODRA BULA VEIMALIWAI NA GONEVULI, NA MAROROI NI YALODRA KEI NA NODRA VAKATUBURI VAKAVAKASAMA. 4. ME KENA I KURI, E VAKARAITAKI ENA VAKADIDIKE NI TOSO VINAKA VAKATOTOLO NA NODRA VULI KEI NA KILA-KA NA GONE KA TUBERI YANI E NA MURI VULI. 5. E VAKADEITAKI TAUMADA NI BIBI DINA SARA NA I MATAI NI TOLU SE VA NA YABAKI NI BULA NI GONE – E MATUA CAKE MAI NA NONA VAKASAMA, E VULICA ME LAKO KA VOSA, E TEKIVU ME LEWAI KOYA VAKATAKI KOYA, KA VULICA NA NONA VEIMALIWAI KEI IRA E BULA VATA KAYA. 6. E VAKADEITAKI TALE GA NI GONE KA SOTAVI NA GAGADRE NI NONA BULA VAKAYAGO, KAKANA, KEI NA NONA TUBU VAKAYALO E NA VEIMALIWAI VINAKA, E NA TUBU KA RAWA-KA VAKAVINAKA, MAI VUA NA GONE KA SEGA SOTI NI KALOUGATA. 7. E VAKADEITAKI TALE GA NI GONE KA TUBU VINAKA VAKAYAGO, VAKAVAKASAMA, VINAKA NA NONA BULA VEIMALIWAI, KA LEWA NA YALONA, E NA I MATAI NI VEIYABAKI NI BULA, ENA DAU GONE MAMARAU, KA VUAVUAI VINAKA, MAI VEI KOYA KA SEGA NI SOTAVA NA BULA VAKA ’O YA. 8. SA DINA SARA, NA VAKADIDIKE ME BALETA NA I MATAI NI VEIYABAKI NI BULA E VAKADEITAKA NA VEITIKINA OQORI. C. NA VAKATOROCAKETAKI NI MURI VULI E VITI 9. E A TAUYAVU NA MURI VULI E VITI ENA 1940 KI NA 1950 VAKACACA, ENA NODRA SASAGA NA MARAMA NI VAVALAGI, ME RA VULI E NA MURI VULI NA LUVEDRA. 10. E MURI, SA TAUYAVUTAKA NA I SOQOSOQO NA YWCA, NA I MATAI NI KORONIVULI MURI VULI VEICURUMAKI, KA SE BULA TIKO GA E NA GAUNA OQO, ME DUA NA I VAKARAITAKI VINAKA NI KORONIVULI NI MURI VULI E VITI. 11. NI TETE YANI NA KOSIPELI NI MURI VULI, ERA SA TAUYAVUTAKA SARA NA NODRA KORONIVULI NI MURI VULI E SO NA I TAUKEI, KEI NA VEITIKOTIKO E SO. 12. NI TUBU CAKE NA I WILIWILI NI KORONIVULI NI MURI VULI, SA MANI LEWA NA TABACAKACAKA NI VULI ME SA VAKALAWATAKI NA KENA TAUYAVUTAKI NA KORONIVULI NI MURI VULI, ME RAWA NI MAROROI KINA NA I TAGEDE NI KORONIVULI. SA TABAKI SARA NA KENA LAWA E NA GAUNA VAKAKOLONI, E NA 1962. 13. E NA 1966, E A REJISITATAKI E 27 NA KORONIVULI NI MURI VULI, KA SA YACOVA NA 440 NA KORONIVULI E NA 1998, KA RA VULI KINA E 7,000 NA GONEVULI. E NA 2006, SA TAUYAVU RAWA E 535 NA KORONIVULI E NA NODA VANUA, KARA VULI KINA E SIVIA NA 8,000 NA GONEVULI. 14. E NAMAKI NI NA TUBU TIKO GA NA I WILIWILI NI GONEVULI, KA DUSIA NA KENA SA VAKABIBITAKI ME TIKI NI VULI E NA PARAIMARI, NA VULI OQO. D. NA VEITOKONI NEI VITI KI NA VAKATUTU NI VURAVURA ME BALETA NA MURI VULI 15. KEMUNI NA TURAGA KEI NA MARAMA, KO NI SA KILA BEKA NI SA SAINITAKA KO VITI NA VAKATUTU COKOVATA NI KENA KACIVAKI NA NODA VULI KECE, NA “JOMITIEN DECLARATION ON EDUCATION FOR ALL” ENA 1990. 16. NA VAKATUTU ‘OYA, E VAKADEITAKA NI TEKIVU NA VULI NI SUCU OTI MAI NA GONE, KA SA VAKADEITAKA KO VITI ME BIBI TAUMADA NA MURI VULI, E NA I KALAWA NI NODA VULI KECE NA LEWENA. 17. ME VAKATAKI IRA NA VEIVANUA KA RA SE VAKATOROCAKETAKI IRA TIKO OQO, E DA SE SASAGA TALE TIKO GA ME RAWA NA I NAKI OQORI. 18. E VAKARAITAKA E NA I TUKUTUKU NI EFA GLOBAL REPORT NI 2008 E RUA (2) NA BOLEBOLE, KA SE VO TIKO ME CAKACAKATAKI ME BALETA NA MURI VULI. 19. NA KENA I MATAI – NA LAILAI NI TUVATUVA VINAKA NI NODRA VULI NA GONE KA LAILAI MAI NA YABAKI TOLU (3), KEI NA KENA I KARUA – NA KENA SEGA NI WASEI VAKATAUTAUVATA NA I YAU NI MURI VULI, VEI IRA KECE NA GONE. 20. NA VAKAYAGATAKI NI YABAKI 3 ME GAUNA NI TEKIVU NI VULI, E VAKARAITAKA NA NODRA SA YAWA KI LIU NA VEIVANUA TALE E SO, MAI NA NODA TEKIVU E NA YABAKI 5, E VITI. 21. IA, E DA SA RAWATA E VICA NA I SAUSAU E NA KENA SASAGATAKI ME RAWA NA TAKETE NI MURI VULI. 22. E DUA VEI IRA OQORI, SA I KOYA NA KENA LAVETI KA VAKAVINAKATAKI NA NODRA VULI NA QASENIVULI NI MURI VULI MAI NA LAUTOKA TEACHERS COLLEGE (LTC). SA VAKARAUTAKA TALE GA NA MATANITU NA KEDRA I SAU NA QASENIVULI NI MURI VULI, ME VUKEA NA I SAU ERA VAKARAUTAKA NA I TAUKEI NI KORONIVULI NI MURI VULI. 23. SA VAKURI TALE TIKO GA NA VEITALANOA NI VEIVAKAUQETI VEI IRA NA I TUBUTUBU KEI NA LEWENIVANUA, KA SA VAKADONUI E NA 2005 E DUA NA I DUSIDUSI [POLICY] ME BALETA NA VULI E NA MURI VULI. 24. E NA EDUCATION COMMISSION REPORT NI YABAKI 2000, ERA VAKARAITAKA KINA NA NODRA VAKATITIQA E SO KA KAUWAITAKA NA VULI, ME BALETA NA POROKARAMU NI MURI VULI, KA VAKATURI MAI KINA NA KENA VAKATOROCAKETAKI NA NAVUNAVUCI NI VEIKA ME VAKATAVULICI E NA MURI VULI. 25. ME SOTAVA NA GAGADRE ‘O YA, E SA VAKACURUMA, E NA I MATAI NI GAUNA NA TABACAKACAKA NI VULI, NA VEILESONI NI MURI VULI E NA UMA LESONI NI NATIONAL CURRICULUM FRAMEWORK. E NA RUA NA YABAKI SA OTI, SA TEKIVU ME BIU VATA KA TABAKI NA I DUSIDUSI NI LESONI NI MURI VULI E NA “NA NODA MATANICIVA”, KA SA TEKIVU VAKATOVOTOVOTAKI TIKO OQO. 26. NA POROKARAMU NI “NA NODA MATANICIVA” E VAKAMAREQETA KA TUTAKA NA KENA VAKATAVULICI E NA MURI VULI NA VEIITOVO KEI NA VEI-I-VALAVALA E BIBI E NA NODA VANUA. 27. NA BIBI NI DUA NA TAMATA, NA NONA GALALA, NA NONA TAUTAUVATA KEI IRA NA LEWENIVANUA, NA TAUTAUVATA NI TURAGA KEI NA MARAMA, KEI NA DUAVATA KEI IRA NA MALUMALUMU KA VAKALOLOMA, ERA I VAKARAU NI BULA KA TUTAKA NA POROKARAMU NI MURI VULI E NA NODA VANUA. 28. AU VAKABAUTA NI DA SA VOLEKA SARA TIKO NI RAWATA NA VEIYALAYALATI KA A TABAKI MAI DAKAR, E NA VEIKA SA RAWA OQO E NA POROKARAMU NI MURI VULI, E NA NODA VANUA. E. NA VAKAITAVI NI LEWENIVANUA KEI NA ITUBUTUBU 29. SA TETE SARA TIKO MAI NA KENA KAUWAITAKI NA VULI E NA MURI VULI, KA NAMAKI ME NA TOSO TIKO GA NA KENA TUBU E NA VEIYABAKI NI MATAKA. 30. E VAKAITAVI VAKALEVU E NA CAKACAKA NI VEIVAKAUQETI KEI NA DOLA GAUNISALA OQO, NA I TUVATUVA NI NODRAU VEITAURILIGA E NA VULI, E NA PARAIMARI KEI NA SEKENIDRI, NA MATANITU KEI NA LEWENIVANUA, KA SA DODONU ME TOKONI TIKO GA KA VAKAUKAUWATAKI. 31. E VINAKATI NA I TUBUTUBU KEI NA LEWENIVANUA KA CIQOMA ME CAKACAKATAKA NA GAGADRE NI MURI VULI. 32. ME KENA I KURI, E GADREVI VAKALEVU NA VEITOKONI NI LEWENIVANUA KA KAUWAITAKA NA VULI, ME RAWA NI VINAKA KINA NA I TAGEDE NI VULI, KA LAVETI NA YAGA NI VULI E NA MURI VULI. 33. E DAU RAICI NA MURI VULI ME DUA NA NODRA DODONU GA KO IRA NA VUVALE KA RAWA NI SAUMA NA KENA I SAU NI VULI. 34. E DUA NA VAKADIDIKE NI UNESCO E NA 2006 – STARTING STRONG – E VAKADEITAKA NI VINAKA NI POROKARAMU E NA MURI VULI E SEGA NI VAKATAU VAKATABAKIDUA VEI IRA NA VUTUNIYAU. 35. E VAKARAITAKA TALE GA NA VAKADIDIKE ‘O YA NA BIBI NI NONA VAKAITAVI NA VUVALE TAUCOKO E NA NODRA VULI NA KENA GONE. 36. SA DINA, E SOQONA NA VAKADIDIKE ‘O YA NI RAWA NI RA VULI MAI NA VEIVANUA LELEVU KA VUTUNIYAU, E NA VEIPOROKARAMU NI VULI NI LEWENIVANUA E NA MURI VULI. 37. E SEGA NI KA TAUCOKO NA I LAVO, KA DINA NI LAILAI NA VEIKA E DA TAUKENA, SA RAWA NI DA VAKAYAGATAKA NA VEIKA LALAI OQORI, KA VAKAVULICI IRA VAKAVINAKA NA LUVEDA, ME VINAKA KINA NA NODRA BULA NA LUVEDA, E NA VEIGAUNA MAI MURI. F. I TINITINI 38. ME’U TINIA, KEMUNI NA TURAGA KEI NA MARAMA, SA DINA NI LAVETA NA VEIKA E VURAVURA RARABA NA KENA TAROGI KA QARAVI NA CAKACAKA NI MURI VULI. 39. SA DAU TAROGI NA MUA, KEI NA VEIKA E VAKABIBITAKI, E NA VEIQARAVI, NA NODRA RAWA NI VAKAYAGATAKI, KEI NA I TAGEDE NI VEIQARAVI. 40. SA DODONU GONA, ME VAKATUBURA NA RATU SAUVOLI KINDERGARTEN NA LEWENIVANUA KA GADREVA NA VULI, NA VANUA ERA VAKAUQETI KINA NA GONE ME RA VAKAITAVI KA VEIWASEI, KEI NA VANUA E BULABULA KINA NA VULI VEICURUMAKI, VAKATOVOTOVO, KA VEIKAUWAITAKI. 41. SA DINA NI TU NA VEIBOLEBOLE E DA DAU SOTAVA, AU VIA VAKAVINAVINAKATAKA TALE NA VANUA VAKATURAGA KO NOCO, E NA NOMUDOU YALO VAKATURAGA, DOUDOU KA YALO QAQA, MO DOU TEKIVUTAKA NA KORONIVULI NI MURI VULI OQO. 42. SA KA NI MARAU, KEMUNI NA TURAGA NA RATU NA TUI NOCO, NA TURAGA KEI NA MARAMA, ME’U KACIVAKA NI SA DOLA NA “RATU SAUVOLI MEMORIAL KINDEGARTEN.” VINAKA VAKALEVU. ****************************** |
|
|
 |
     |
