 |
 |
 |
  |
|
|
|
|
 |
|
|
TURAGA NA PERESITEDI HE RATU JOSEFA ILOILOVATU ULUIVUDA, CF, MBE, KStJ, MSD, JP NODRA VOSA E NA SOQO NI DOLAVI NI BOSE NI TURAGA Queen Elizabeth Barracks, Nabua Tusiti – 16 ni Tiseba, 2008 Au marau ka’u vakavinavinaka vakalevu ni’u sureti me’u tiko e na noda veivosaki siga rua oqo na veiliutaki vakavanua. Au gadreva talega me’u vakaraitaka ni’u doka vakalevu na vei nanumi vakaturaga, ko ni veivakadonui kina me’u mai dolava tiko na noda veivosaki e na mataka e daidai. Au vakavinakavinaka vakalevu e na vuku ni veiqaravi vakavanua vakaturaga ka’u sa mai ciqoma tiko e na vukuda taucoko na Turaga kei na Marama na lewe ni Bose. Au gadreva ga me’u na vakamatata taka taumada e rua na tikina bibi me vukea na noda ciqoma na yavu ni noda mai tiko ena bose oqo, ka vakauasivi sara na itavi sa tu oqo e matada na lewe ni Bose. Taumada, e na noqu itutu vaka Peresitedi ka iliuliu ni noda Vanua, sa noqu itavi tiko me’u mai tataunaka kivei kemuni, na turaga kei na marama na veiliutaki vakavanua, na ituvatuva kei na lalawaka ni Matanitu ka’u a digitaka e na Janueri ni yabaki sa oti, 2007, meda na veitauriligataka ka veitokonitaka na kena veiqaravi, me rawa ni ra na liutaki vakamatau ka tiko vinaka kina na lewe ni noda Vanua. Ena noqu itutu vaka veiliutaki vakavanua, au ciqoma na veisureti me’u mai tiko ka vakaitavi e na noda veivosaki na tui kei na sau ni vanua, ni’u vakabauta ni oqo na itavi bibi eda kacivi ka lumuti kina, me da veivosakitaka vakavinaka e na yalo savu kei na yalo vakaturaga, na veika me ra na tiko sautu, bula marau ka bula vakacegu kina na lewe ni noda dui vanua. Oqori na itavi sa nuitaki keda kina na Matanitu, na itavi talega era vakanuinui kina vei keda na lewe iViti raraba. Au vakavinavinaka kina vakalevu vei kemuni na turaga kei na marama na tiko rawa eke, baleta ni levu sa vosa suruya na noda bose oqo ka sa levu talega na kena veivakadiloi. Au sa vakanuinui tu ni ko ni na ciqoma na itavi ko ni sa na vakacolati kina oqo e na yalo vakaturaga. Au tataunaka oqori baleta na veisureti ni Matanitu ka da tiko kina edaidai e veisureti ka nakiti me vakayacori kina na nona rai na Daunisame, e na Same 85 Tikina e 10 – oya me ‘veitavaki na loloma kei na dina’ ka me ‘veireguci na yalododonu kei na veivinakati.’ Kemuni na Turaga kei na Marama, oqo e sa i ka ono (6) tiko ni kena dabe na Bose ni Turaga, me vaka tekivu, mai na 1987 na yabaki a veisau kina na veiqaravi vakayasana a vakatura na « Cole Report » ka da sa taurivaka tu edaidai. Au vakaraitaka tiko e na i tekivu ni noqu vosa, ni’u marau ni rawa ni’u mai tiko tale e na Bose oqo, ka ni’u a bau kalougata dina ni’u a tiko talega e na lima (5) na Bose sa oti. E na mataka e daidai, e luluvu vakalevu talega na lomaqu ni’u raica ni ra sa yali e so na wekada na lewe ni noda matabose. Ia, e dei na lomaqu, ni’u raica ni ko ni sa tiko na veisosomitaki, ka sa tiko na noqu vakanuinui ni ko ni na tomana tiko na nodra veiqaravi vinaka na noda itokani e ra sa yali. Kemuni na wekaqu na lewe ni Bose ni Turaga, sa veicavuyaki na matanicagi ka da donumaka tiko na gauna dredre ena kena sokotaki tiko na waqa ni noda vanua. Ni kaukauwa na cagi tokavuki, basika na leqa e wai, sa dau veisautaki na bula e waqa, ka so na gauna sa dau vakayagataki na ‘idoko me karikari.’ Au na via vakavouya vei keda na ibalebale ni vosa vakaviti makawa oya, me rawa ni matata tiko ki vei keda na kena taurivaki edaidai. Na ivosavosa vakaviti qo e dau basika e na gauna dredre, me vaka e da donuya tu oqo. Na idoko e dua na kau tolo lailai, balavu ka wadrovu ka dau karavaki kina na waqa ni Viti. Na karikari e dua talega na tolo ni kau balavu ka dodonu, ka dau vakayagataki me taura cake na laca ni waqa ni Viti. Na kedrau duidui levu ga oya ni kau e dau vakayagataki mei karikari, e dau digitaki ni kaukauwa ka kilai ni rawa ni taura na ravu ni cagi kei na voravora ni ua. E so na gauna ni dau bi na usana, laba na cagi ka voravora na wasawasa sa dau ramusu na idoko. Ni sa dau yaco na leqa oqo sa qai dau vakayagataki na karikari me karavaki kina na waqa. (Pause) E sega ni rawa ni da cakitaka ni a sa mai ramusu na idoko ni noda ilakolako. E sa dodonu meda bole ka siro mai na turaga kei na marama eda veiliutaki, o keda ka rawa ni tukuni ni da ikarikari ni waqa ni noda vanua, me da tutaka na maroroi ni noda Vanua. Au nuitaka ni da na raica na dredre sa koto kina na noda Vanua kei na itavi bibi eda sa kacivi kina. Sa ramusu na idoko. Sa vinakati me idoko na karikari. Oqori saka na itavi eda bolei kina edaidai. E dodonu meda na ciqoma ni na sega ni rawarawa na noda ilakolako, ka sa na dodonu me da tu vakarau meda sotava na veidredre oqo, ia meda vakadeitaki keda tiko e na i vau ni duavata kei na veilomani. E na yaco talega mai na gauna e ra na datuvu mai na lewe ni lakolako, ka vakatekivu na vakavunene kei na vosa kudrukudru. Ia, sa noda itavi meda na vakauqeti ira ka vakakaukauwataki ira me kakua ni ra dau malele rawarawa ki na veitukutuku cagina ka da sotava tiko. Ni basika na vakatitiqa, sa noda itavi me da na veivakayaloqaqataki ka da vaka-taudeitaki ira talega. Me da na namaka ni na tubu mai e na so na gauna na cagi tokavuki ni veicoqacoqa ni vakasama kei na duidui ni vakavakadewa, ia sa noda itavi meda solia tiko na ivakasala dina ka dodonu, me maroroi kina na noda ilakolako me rawa ni da cabe kece sara ivanua. Au tinia na noqu vosa, ka via laiva vei kemuni e dua na veivakadeitaki kau nuitaka ni na yavutaki kina na noda ilakolako vou oqo. E kaya na Dauvunau 3 : 1 kei na 8 :- Tikina e 1 - Sa dui vagauna na ka kecega, ka sa dui vakasiga na ka kece sa caka e ruku ilomalagi. Tikina e 8 - Na siga me veilomani kina, kei na siga me veicati kina; na siga ni valu kei na siga ni sautu. E dei na noqu vakabauta ni da vakanadakuya yani na siga ni valu kei na siga ni veicati, ka sa da na vakanamata oqo ki na siga ni veilomani kei na siga ni sautu. Kemuni na Turaga kei na marama au via vakadeitaki keda tale ni da sa kacivi e na itutu dokai ni veiliutaki vakavanua, me da veivuke e kena vakacaberi e Viti na siga vou ni veilomani kei na sautu. E rua na siga na nomuni bose oqo, e na tu na nomuni lalawa, ka na vakatulewa e na veika e na vure mai na nomuni veivosaki bibi me na vukea vakalevu sara me tau dei tale na yalo ririko, me oti na rere kei na nuiqawaqawa ka me vakadeitaki na noda ilakolako e na loma ni gauna sa tu oqo e matada. Sa dei na noqu veinuitaki vakaturaga e na nomuni veivosaki bibi oqo. Au sa masuta na Kalou bula me vakaraitaka vei keda na dina kei na dodonu ni lomana e na vuku ni noda Vanua, me bula ko Viti kei ira kece sara na lewena. Ena vica na mala ni vosa oya, sa ka dokai kina vei au me’u dolava na nomuni veivosaki siga rua e Delainabua e daidai. Vinaka saka vakalevu. -------- |
|
|
 |
     |
